Naučni rad iz 1960. predvideo „Smak sveta“ 13. novembra 2026. godine: Šta zapravo stoji iza neobične matematičke teorije
Internetom ponovo kruži stari naučni rad pod provokativnim naslovom „Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026“ (Smak sveta: Petak, 13. novembar 2026. godine). Iako naslov deluje apokaliptično, reč je o matematičkom modelu prenaseljenosti iz polovine prošlog veka, a sam datum predstavlja naučničku šalu, a ne stvarno proročanstvo.
Podeli vest:
Rad je 1960. godine u časopisu Science objavio tim predvođen fizičarem Hajncom fon Fersterom (Heinz von Foerster). Za razliku od današnjih briga o starenju populacije i padu nataliteta, Ferster je bio zabrinut zbog eksponencijalnog rasta broja stanovnika na planeti sa ograničenim resursima.
Matematički singularitet i rođendanska šala
Koristeći procene broja stanovnika od Hristovog doba do 1958. godine, Fersterov tim je napravio model trenda i ekstrapolacijom došao do proračuna da bi oko 2026. godine (uz odstupanje od pet godina) svetska populacija mogla da ode u beskonačnost — stvorivši takozvani matematički singularitet.
Sam datum, petak 13. novembar, Ferster je izabrao kao šalu jer je to bio njegov rođendan. U izjavi za magazin Time u to vreme je u šali naveo da se čovečanstvo neće smrznuti niti gladovati, već da će se „stisnuti do smrti“.
Međutim, autor nije verovao da će populacija zaista postati beskonačna. Cilj rada bio je da se skrene pažnja na održivost ljudske populacije i potrebu za kontrolom rađanja.
Oštre kritike i savremeni demografski trendovi
Rad je izvalaio velike debate, pre svega jer su ga pisali fizičari i matematičari, a ne demografski stručnjaci. Istraživač Marvin Šinbrot je već 1961. godine u časopisu Science ocenio da je rad primer „nedopustive upotrebe matematike za dokazivanje apsurdnog zaključka“. Zanimljivo je da su pojedini pregledi iz 1990. godine pokazali da su Fersterove kratkoročne procene bile čak preciznije od mnogih tadašnjih demografa.
Pored toga, i sami autori su u radu skrenuli pažnju na apsurdnost pretjerane ekstrapolacije podataka: kada bi se isti model primenio unazad kako bi se izračunao nastanak prvog čoveka („Adama“), dobio bi se podatak od pre 200 milijardi godina, što je višestruko starije od procenjene starosti samog univerzuma.
Savremeni trendovi pokazuju potpunu suprotnost Fersterovim strahovima. Sa industrijalizacijom i rastom standarda, stopa rađanja globalno opada. Prema aktuelnim procenama Ujedinjenih nacija (UN), svetska populacija, koja trenutno iznosi oko 8,2 milijarde ljudi, dostići će vrhunac tek 2080-ih godina sa oko 10 milijardi stanovnika.
Podeli vest:
