• Opšta anestezija – šta se dešava u mozgu dok smo na operacionom stolu

    Više od 350 miliona operacija se obavlja širom sveta svake godine. Za većinu nas je verovatno da ćemo u nekom trenutku u životu morati da se podvrgnemo proceduri koja zahteva opštu anesteziju. Pitanje koje posebno zanima medicinsku struku odnosi se na procese koji se odvijaju u mozgu dok smo pod totalnom anestezijom.

    Podeli vest:

    Facebook Twitter WhatsApp
    Opšta anestezija – šta se dešava u mozgu dok smo na operacionom stolu
    Foto: Pixabay

    Iako je to jedna od ustaljenih medicinskih praksi, još nemamo potpuno, temeljno razumevanje – kako anestezija deluje na funkcionisanje mozga. To pitanje je i dalje je uglavnom ostalo misterija otkako je opšta anestezija uvedena u medicinu pre više od 180 godina.

    Studija objavljena u časopisu The Journal of Neuroscience pruža nove naznake o zamršenosti razumevanja tog procesa. Čini se da lekovi za opštu anesteziju utiču samo na određene delove mozga koji su odgovorni za održavanje budnosti.

    U studiji koja je koristila voćne mušice, naučnici su pronašli potencijalni način koji omogućava anestetičkim lekovima da stupe u interakciju sa određenim tipovima neurona (moždanih ćelija), koji ima veze i sa proteinima. Mozak čoveka ima oko 86 milijardi neurona i nisu svi isti – te razlike omogućavaju da opšta anestezija bude efikasna.

    Kako brzo gubimo svest

    Inače, poznato je zašto su opšti anestetici u stanju da deluju tako da vrlo brzo izgubimo svest, zahvaljujući značajnom otkriću napravljenom 1994. godine.

    Ali da bismo bolje razumeli detalje, prvo moramo da pogledamo sitne razlike između ćelija u našem mozgu, upućuju istraživači u svom naučnom radu. Uopšteno govoreći, postoje dve glavne kategorije neurona u mozgu.

    Prvi su neuroni odgovorni za to da nas drže budnim i aktivnim – ekscitatorni. Drugi su „inhibitorni“ neuroni – njihov posao je da regulišu i kontrolišu aktivnosti.

    U našem svakodnevnom životu, ekscitatorni i inhibitorni neuroni neprestano rade i balansiraju jedni druge. Kada zaspimo, inhibitorni neuroni u mozgu imaju zadatak da „utišavaju“ one koji nas bude.

    Opšti anestetici ubrzavaju ovaj proces direktnim „utišavanjem“, odnosno blokiranjem rada ekscitatornih neurona i to bez ikakvog delovanja onih inhibitornih.

    Kad neuroni prestanu da razgovaraju među sobom

    Iako znamo zašto nas anestetici uspavljuju, postavlja se pitanje: „Zašto spavamo tokom operacije?“. Do danas, ne postoji snažan konsenzus stručnjaka o tome zašto opšta anestezija uzrokuje da ljudi ostanu bez svesti tokom operacije.

    Tokom poslednjih nekoliko decenija, istraživači su predložili nekoliko potencijalnih objašnjenja, ali izgleda da sva ukazuju na jedan osnovni uzrok. Neuroni prestaju da komuniciraju jedni sa drugima kada su izloženi opštoj anesteziji.

    Iako ideja o tome da „ćelije razgovaraju jedna sa drugom” može zvučati malo čudno, to je fundamentalni koncept u neuronauci. Bez ove komunikacije, naš mozak uopšte ne bi mogao da funkcioniše, i omogućava mozgu da zna šta se dešava u celom telu.

    Nova studija pokazuje da opšti anestetici zaustavljaju komunikaciju ekscitatornih neurona, ali ne i inhibitornih. Ovaj koncept nije nov, ali naučnici su, kako tvrde, pronašli neke ubedljive dokaze o tome zašto su pogođeni samo ekscitatorni neuroni.

    Da bi neuroni komunicirali, proteini moraju da budu uključeni u taj proces. Jedan od zadataka tih proteina je da nateraju neurone da oslobode molekule zvane neurotransmiteri. Ti hemijski glasnici su ono što prenosi signale od jednog neurona do drugog: dopamin, adrenalin i serotonin su na primer poznati neurotransmiteri.

    Istraživači su takođe otkrili da opšti anestetici narušavaju sposobnost ovih proteina da oslobađaju neurotransmitere, ali samo u ekscitatornim neuronima. Da bi to testirali, koristili su voćne mušice drosophila melanogaster i mikroskop super rezolucije da direktno vide – kakve efekte opšti anestetik ima na ove proteine.

    „Kao dva ista automobila samo malo različita“

    Deo onoga što čini ekscitatorne i inhibitorne neurone različitim jedni od drugih je to što rade sa različitim tipovim istog proteina. Ovo je kao da imate dva automobila iste marke i modela, ali jedan je zelene boje i ima sportski paket, dok je drugi samo standardni i crvene boje – na primer. Oba automobila imaju istu svrhu, ali je jedan tek malo drugačiji.

    Oslobađanje neurotransmitera je složen proces koji uključuje mnogo različitih proteina. Ako jedan deo slagalice nije baš ispravan, onda opšti anestetici neće moći da urade svoj posao.

    Kao sledeći korak istraživanja, navode naučnici, moraće da se bolje shvati koji deo slagalice je drugačiji, da bi razumeli zašto opšta anestetika zaustavlja samo jednu kategoriju neurona.

    Rezultati nove studije nagoveštavaju da lekovi koji se koriste kao opšti anestetici izazivaju ogromnu globalnu inhibiciju u mozgu. Utišavajući odgovore na nadražaje i stopirajući aktivnosti na dva načina, ovi lekovi nas uspavljuju i drže nas u tom stanju.

    Rezultati istraživanja objavljeni su u stručnom časopisu The Conversation, a potpisuje ga, kao vođa tima naučnika, dr Adam D. Hajnes, naučni saradnik, na Tehnološkom univerzitetu u Kvinslendu.

    Podeli vest:

    Facebook Twitter WhatsApp
  • NAJČITANIJE U POSLEDNJIH 96H

    Ostalo iz kategorije Zdravlje

    Vežbanje na vrućini – da ili ne?

    Kakva treba da bude fizička aktivnost u letnjim mesecima, da li vežbati ujutru ili uveče i koliko je bitna hidratacija – pitanja su koja muče sve one koji vole da ostanu aktivni i tokom vrelih […]

    Kako da visoke temperature ne ugroze najmlađe

    Tropske temperature u Beogradu i većem delu Srbije podrazumevaju savete o pravilnom unosu tečnosti, kratkom boravkui na suncu u najtoplijem delu dana, kao i boravak u rashlađenim prostorijama. […]

    Suplementi – i korisni i opasni

    Kao bi imali bolje zdravlje i imunitet mnogi ljudi na svoju ruku uzimaju suplemente. Lekari i naučnici ističu da treba biti oprezan, jer neki suplementi mogu da budu i štetni za naše zdravlje i […]